TT - “Nhà hát không có nhà để hát” - đó là cái khổ, cái khó của những người làm sân khấu VN. Nhưng đạo diễn trẻ Lê Quý Dương cũng nhìn thấy một lối ra.

14 năm học và làm sân khấu ở Úc và Mỹ đã cho anh một thực tế nhiều gợi mở...

Những cách tân của sân khấu hiện đại phương Tây thường được bắt đầu từ câu chuyện của các đạo diễn trẻ tốt nghiệp ra trường nhưng... chưa tìm được việc làm. Họ đã cùng nhóm họp nhau lại để thành lập các “nhà hát” với khát vọng mãnh liệt được bày tỏ mình trong đời sống sáng tạo sân khấu.

Đó là những “nhà hát” không có bất cứ một thứ gì ngoài những ý tưởng sáng tạo độc đáo và khát khao được làm nghề. Để có được sự ra đời của một vở diễn, tất cả đều được đi mượn, đi xin, đi vay, đi nhặt nhạnh, còn nếu buộc phải thuê thì với một... giá rẻ không ngờ.

Văn phòng làm việc của các nhà hát theo kiểu này là các quán cà phê, thư viện công cộng hay bất cứ nơi đâu có thể ngồi bàn bạc công việc mà không bị ảnh hưởng. Hợp đồng công việc của các nhà hát này là niềm say mê cháy bỏng như... nham thạch.

        LTS: Tại Hội thảo khoa học trong khuôn khổ Liên hoan sân khấu xã hội hóa vừa qau tại TP.HCM đã có nhiều bản tham luận đặt ra những vấn đề cần suy ngẫm và được trao đổi. Bài tham luận của đạo diễn Lê Quý Dương phản ánh quan điểm riêng của tác giả. Báo Sân Khấu trích đăng ý kiến của đạo diễn này để bạn đọc rộng đường dư luận.

Đạo diễn Lê Quý Dương

        Đời sống sân khấu hiện đại của chúng ta chưa hội nhập được với đời sống sân khấu quốc tế vì người làm sân khấu hôm nay chưa phát huy hết được tính nguyên bản của các giá trị truyền thống trong sân khấu và nghệ thuật mà cha ông ta đã để lại. Con đường hội nhập trong mọi lĩnh vực đều hết sức nghiệt ngã vì mọi sự sao chép, lai tạp sẽ bi loại ra bên lề của những tác động qua lại ngay lập tức.
        Trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn hiện nay, chỉ có một hình thức biểu diễn duy nhất của VN có thể được coi là đã hội nhập được với đời sống sân khấu quốc tế. Đó là nghệ thuật múa rối nước. Vì sao? Không phải vì sân khấu quốc tế không có nghệ thuật múa rối nước mà vì múa rối nước Việt Nam đã làm giàu thêm kho tàng sân khấu thế giới bằng tính nguyên bản truyền thống không đâu có được của mình là nghệ thuật biểu diễn những con rối trên sân khấu bằng nước.

         Sau hơn mười năm học và thành tài ở xứ người, đạo diễn Lê Quý Dương trở về. Một buổi chiều cuối tháng tư, anh tiếp chúng tôi tại phòng làm việc, một căn gác nhỏ trên đường Đông Du. Một dãy bằng khen trong và ngoài nước được đóng khung treo trang trọng trên tường. Tấm bằng Cử nhân lý luận phê bình loại giỏi do Trường Sân Khấu Điện Ảnh cấp nằm lẫn trong mớ giấy tờ trên một chiếc bàn rộng. Hỏi “Tây học” hay “Ta học”, anh trả lời đạo học ở đâu cũng đều bắt đầu từ một gốc mà thôi. Nhưng điều đó cũng chẳng nghĩa lý gì khi mà anh hồi hương, dẫu chưa chính thức, ở giai đoạn bắt đầu sáng tạo sung sức nhất. Cuộc trò chuyện giữa chúng tôi càng ngày càng sôi nổi và cởi mở mà theo cách anh nói là “rút ruột tằm”, nhất là khi đụng đến mảng thuận tay của anh: sân khấu.

         Nhận huy chương vàng với vở “ Chợ đời” tại hội diễn sân khấu toàn quốc năm 1990, anh là một trong không nhiều những đạo diễn trẻ đầy hứa hẹn. Tại sao anh lại quyết định ra đi?
- Năm 1993, 25 tuổi, tôi qua Úc làm thuê và thú thực là tôi đã xác định tư tưởng đã bỏ nghề. Hái cam, rửa chén bác, móc cống, thu hoạch cà rốt, giặt ủi quần áo trong xưởng may… tôi làm đủ nghề miễn sao là có tiền. Không thể có chuyến đi tu nghiệp hồi đó khi mà tôi nói tiếng Anh bằng tay nhiều hơn bằng miệng (cười).